VI
Type 7: Directoire


Type 6: Revolutie

Overgangstypen (bolle wijzerplaat)

De aanduiding overgangstypen slaat op het fin et début de siècle rond 1800. De periode 1789-1830 is onderverdeeld in revolutie, directoire, Napoleon I en restauratie. Zijn stijlperioden per definitie al moeilijk af te bakenen in de tijd, de overgangstypen zijn eigenlijk nauwelijks stijlproducten. Hun iconografische zeggingskracht is echter overweldigend en van hoog dramatisch gehalte. De comtoise in deze perioden is minder icoon, wel degelijk symbool, maar in de eerste plaats getuige van elkaar in turbulent tempo opvolgende, ingrijpende, maatschappelijke gebeurtenissen.

De symboliek en de dramatiek van de twee elkaar grijpende handen is veelzeggende iconografie, die getuigt van één van de meest ingrijpende gebeurtenissen in de Franse geschiedenis, die van de Franse Revolutie van 1789. De haan, twee flankerende, opfladderende hennen op twee á drie eieren en steunende voluten zijn gehandhaafd. De drie lelies in het medaillon, die het Franse koningshuis der Bourbons symboliseerden, zijn echter op radicale en veelzeggende wijze verwijderd uit het zo overbekende iconografische programma van de tweede helft van de 18e eeuw.

De twee elkaar grijpende handen geven expressie aan de broederschap (fraternité), een revolutionair adagium naast de vrijheid (liberté) en de gelijkheid (égalité). Ze vormen een bondige formulering van verschillende maatschappelijke filosofieën en politieke ideeën der verlichting, die hiervoor besproken zijn onder de cartoucheklok. Als één belangrijk iconografisch principe bij de interpretatie van symbolen en emblemen hiermee duidelijk wordt gemaakt, dan is het wel dat het medaillon altijd het Franse koningshuis symboliseert en de haan of een ander bekronend beeldelement de staat. De inzet van de Franse omwenteling was afrekenen met de Bourbons en de adel, terwijl de staat op revolutionaire grondslag diende te worden gereorganiseerd. Het afrekenen met de Bourbons cum suis ging snel, ook op deze comtoise. Het vormgeven aan een nieuwe staat was ten tijde van de productie van deze comtoise nog allerminst duidelijk, dus bleven haan en hennen op de plaatsen die ze altijd al hadden ingenomen. Ook de naam van de klokkenverkoper MOREL A BOURG op de wijzerplaat is traditie.